Donning và Doffing Protocol: Quy trình mặc và cởi đúng theo từng cấp độ nguy cơ

Mở đầu

Cách cởi PPE (Doffing) quan trọng không kém cách mặc (Donning) — thực ra thậm chí quan trọng hơn. Phần lớn phơi nhiễm xảy ra không phải khi mặc PPE mà khi cởi: tay chạm vào bề mặt bẩn của PPE, mặt nạ bị kéo qua mặt mang theo dịch tiết, găng tay bị lật mang dịch ra ngoài.

CDC, WHO và NIOSH đều có hướng dẫn donning/doffing chi tiết. Nguyên tắc cơ bản xuyên suốt tất cả: trong donning, mặc lớp sạch trước; trong doffing, cởi lớp bẩn trước và không để tay sạch chạm mặt bẩn của PPE.

Ba cấp độ bảo vệ và quy trình tương ứng

Cấp độ 1 — Bảo vệ cơ bản (Standard Precautions):
PPE: Găng tay + khẩu trang phẫu thuật (khi cần)

Donning: Rửa tay → đeo khẩu trang → đeo găng tay
Doffing: Tháo găng tay (kỹ thuật đúng) → rửa tay → tháo khẩu trang (từ dây, không chạm mặt trước) → rửa tay

Cấp độ 2 — Bảo vệ mở rộng (Contact + Droplet Precautions):
PPE: Găng tay + khẩu trang phẫu thuật/N95 + áo cách ly + kính bảo hộ/face shield

Donning (thứ tự):

1. Rửa tay kỹ
2. Mặc áo cách ly (buộc phía sau)
3. Đeo khẩu trang N95 — thực hiện seal check
4. Đeo kính bảo hộ hoặc face shield
5. Đeo găng tay (phủ lên tay áo)

Doffing (thứ tự — tháo lớp bẩn nhất trước):

1. Tháo găng tay (kỹ thuật không chạm): lột từ cổ tay, cuộn vào trong, bỏ vào thùng rác
2. Rửa tay/vệ sinh tay sát khuẩn
3. Tháo face shield/kính (từ dây phía sau, không chạm mặt trước)
4. Tháo áo cách ly (cởi dây sau → cuộn áo từ vai vào trong → bỏ vào thùng)
5. Rửa tay/vệ sinh tay
6. Tháo khẩu trang N95 (từ dây dưới → dây trên, không chạm mặt trước) → bỏ vào thùng hoặc túi giấy nếu tái sử dụng
7. Rửa tay kỹ bằng xà phòng

Cấp độ 3 — Bảo vệ tối đa (Airborne + Contact Precautions):
PPE: Như cấp 2 + N95 bắt buộc + có thể thêm PAPR, áo liền thân

Quy trình tương tự cấp 2 nhưng thực hiện trong anteroom (phòng đệm), thứ tự cởi cẩn thận hơn, và cần người hỗ trợ (observer/buddy) để kiểm tra quá trình doffing.

Kỹ thuật tháo găng tay — Đúng cách

Đây là kỹ năng cần thực hành thực sự, không chỉ đọc mô tả:

1. Dùng ngón tay bàn tay này kẹp vào cổ tay bàn tay kia (phía bên ngoài găng)
2. Kéo găng tay xuống và lột ra, cuộn lại để mặt bẩn vào trong
3. Giữ găng tay đã tháo trong lòng bàn tay vẫn còn đeo găng
4. Luồn ngón tay sạch vào bên trong cổ tay găng còn lại (không chạm mặt ngoài)
5. Kéo xuống và lột ra, bao bọc xung quanh găng thứ nhất
6. Bỏ cả hai vào thùng rác trong một thao tác

Kết quả: hai mặt bẩn hoàn toàn vào trong, tay sạch không chạm mặt bẩn nào.

Hệ thống Buddy (Quan sát viên)

Với doffing trong môi trường nguy cơ cao (cách ly Contact + Droplet + Airborne), hệ thống buddy — một người quan sát và hướng dẫn người đang doffing — giảm đáng kể nguy cơ tự nhiễm bẩn. Người quan sát không cần mặc PPE cao cấp nếu đứng ở khu vực an toàn, chỉ cần nhắc nhở từng bước và chú ý nếu có tiếp xúc bất cẩn.

COVID-19 đã làm nhiều bệnh viện VN quen thuộc hơn với hệ thống buddy — đây là thực hành cần duy trì ngay cả khi dịch không còn cao điểm.

Cách tổ chức tập huấn Donning/Doffing hiệu quả

Chuẩn bị: PPE thực (không phải mô phỏng), buồng tập doffing có gương hoặc camera, danh sách bước kiểm tra.

Quy trình tập huấn:

1. Giảng viên biểu diễn donning và doffing đúng cách (10 phút)
2. Mỗi học viên tự donning có người quan sát
3. Mỗi học viên tự doffing có người quan sát — ghi nhận lỗi cụ thể
4. Dùng bột huỳnh quang (UV powder) phết lên PPE trước khi doffing → sau khi doffing xong, rọi đèn UV để thấy chỗ nào bị nhiễm bẩn (phương pháp trực quan nhất để dạy doffing)
5. Thảo luận lỗi và làm lại

Lỗi doffing phổ biến trong bệnh viện

Kết luận

Donning và Doffing là kỹ năng thực hành, không thể chỉ "biết lý thuyết". Tổ chức tập huấn thực hành định kỳ và dùng UV powder để trực quan hóa lỗi là phương pháp đào tạo hiệu quả nhất. Bài học từ COVID-19 cho thấy: đội ngũ y tế nào thực hành donning/doffing bài bản thường xuyên có tỷ lệ tự nhiễm thấp hơn đáng kể.

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Quy trình donning/doffing trong bài dựa trên CDC và WHO guidelines. Bệnh viện cần tham khảo hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn của BYT VN và điều chỉnh quy trình phù hợp với điều kiện cụ thể của từng đơn vị.