Ngân sách ATVSLĐ tại CSYT: Điều 76 Luật ATVSLĐ và cách hạch toán chi phí y tế lao động

Mở đầu

Một trong những rào cản thực tế khi triển khai bộ phận y tế cơ sở (YTCS) trong cơ sở y tế (CSYT) là câu hỏi về ngân sách: "Lấy tiền ở đâu để chi cho QTMT, khám sức khỏe định kỳ, đào tạo nhân sự YTCS?" Nhiều Giám đốc CSYT chưa biết rằng các khoản chi này có căn cứ pháp lý rõ ràng và được hạch toán vào chi phí hoạt động — không phải trích từ phúc lợi.

Điều 76 Luật ATVSLĐ 2015: Kế hoạch và kinh phí ATVSLĐ

Điều 76 Luật ATVSLĐ 2015 quy định người sử dụng lao động phải lập kế hoạch ATVSLĐ hàng năm, trong đó nội dung kế hoạch gồm 5 nhóm:

1. Biện pháp kỹ thuật an toàn lao động và phòng, chống cháy nổ
2. Biện pháp về kỹ thuật vệ sinh lao động, phòng chống yếu tố có hại và cải thiện điều kiện lao động ← trực tiếp liên quan đến YTCS
3. Trang cấp phương tiện bảo vệ cá nhân
4. Chăm sóc sức khỏe người lao động ← toàn bộ hoạt động YTCS
5. Thông tin, tuyên truyền, giáo dục, huấn luyện ATVSLĐ

Kế hoạch ATVSLĐ phải được lấy ý kiến Ban chấp hành công đoàn cơ sở và xây dựng dựa trên: kết quả đánh giá rủi ro, kết quả thực hiện năm trước, kế hoạch sản xuất kinh doanh.

Các khoản chi phí YTCS được hạch toán hợp pháp

Chi phí cho hoạt động YTCS và ATVSLĐ là chi phí sản xuất kinh doanh hợp pháp — không phải khoản phúc lợi. Điều này có nghĩa là được tính vào giá thành dịch vụ y tế và được khấu trừ thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) theo quy định.

Các khoản chi phí YTCS thường gặp:

Phương án lập ngân sách YTCS trong thực tế CSYT

Bước 1: Xác định các hoạt động bắt buộc trong năm

Dựa vào kế hoạch hoạt động YTCS đã lập (xem bài [3.2.08]), liệt kê các hoạt động và ước tính chi phí:

Ví dụ tham khảo cho CSYT 300 NVYT:

Lưu ý: Con số chỉ mang tính tham khảo — thực tế biến động theo địa bàn, đơn vị cung cấp dịch vụ và quy mô CSYT.

Bước 2: Tích hợp vào kế hoạch ngân sách CSYT

Kế hoạch ngân sách ATVSLĐ/YTCS nên được trình đồng thời với kế hoạch ngân sách hoạt động chung của CSYT, thường vào tháng 11–12 năm trước. Đưa vào mục "Chi phí quản lý" hoặc "Chi phí y tế cho NLĐ" trong báo cáo tài chính — có thể tham vấn bộ phận kế toán về cách phân loại tài khoản phù hợp với chuẩn mực kế toán y tế.

Bước 3: Lấy ý kiến công đoàn

Theo Điều 76 Luật ATVSLĐ 2015, kế hoạch ATVSLĐ (bao gồm phần ngân sách) phải được lấy ý kiến Ban chấp hành công đoàn cơ sở trước khi Giám đốc phê duyệt. Đây là bước thường bị bỏ qua — và là điểm kiểm tra của đoàn thanh tra.

Câu hỏi thực tiễn

"CSYT công lập có ngân sách hạn hẹp — chi phí YTCS lấy từ nguồn nào?"

CSYT công lập hoạt động theo cơ chế tự chủ tài chính (NĐ 60/2021/NĐ-CP). Chi phí YTCS và ATVSLĐ được tính vào chi phí vận hành — có thể sử dụng nguồn thu từ dịch vụ y tế. Không có quy định cấm hoặc hạn chế CSYT công lập chi cho YTCS.

"Nếu không có ngân sách, có phải bị phạt không?"

Không có điều khoản xử phạt trực tiếp cho việc "không lập ngân sách YTCS". Tuy nhiên, nếu không có ngân sách thì các hoạt động bắt buộc (QTMT, khám SK định kỳ, trang bị PPE...) sẽ không được thực hiện — và chính những vi phạm đó mới bị xử phạt theo NĐ 12/2022/NĐ-CP và NĐ 90/2026/NĐ-CP.

Kết luận

Ngân sách YTCS là khoản đầu tư pháp lý bắt buộc — không phải chi phí tùy chọn. Hai điểm then chốt:

1. Lập kế hoạch ngân sách YTCS hàng năm — lấy ý kiến công đoàn, trình Giám đốc phê duyệt
2. Hạch toán đúng vào chi phí sản xuất kinh doanh — được phép và được khấu trừ thuế TNDN

Đầu tư đúng vào YTCS giúp CSYT tránh được chi phí lớn hơn nhiều từ TNLĐ, BNN và xử phạt vi phạm hành chính.

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Các ước tính chi phí trong bài chỉ mang tính tham khảo định hướng. Chi phí thực tế phụ thuộc vào địa bàn, đơn vị cung cấp dịch vụ và quy mô CSYT. Cách hạch toán kế toán cụ thể cần được xác nhận với bộ phận kế toán và kiểm toán của CSYT theo chuẩn mực kế toán y tế hiện hành.