2. Nhận diện & đánh giá nguy cơ

Ca đêm trong y tế không phải là đặc thù cần "chấp nhận" — mà là yếu tố nguy cơ nghề nghiệp được IARC, WHO và NIOSH xác nhận có tác hại sức khỏe rõ ràng. Điều dưỡng làm việc ca đêm không chỉ đối mặt với mệt mỏi tạm thời — họ tích lũy các nguy cơ sức khỏe dài hạn liên quan đến rối loạn nhịp sinh học (circadian rhythm disruption) mãn tính, bao gồm nguy cơ ung thư vú (IARC 2019 — nhóm 2A: có thể gây ung thư ở người), bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hóa và suy giảm nhận thức.

Khoa Cung ứng Tiệt khuẩn Trung tâm (CSSD — Central Sterile Services Department) và đơn vị xử lý chất thải y tế là hai đơn vị hỗ trợ thường nằm "phía sau" hoạt động lâm sàng — ít được nhìn thấy nhưng đóng vai trò thiết yếu. Từ góc độ OH&S, đây cũng là hai đơn vị có hồ sơ nguy cơ nghề nghiệp đặc thù và thường bị đánh giá không đầy đủ trong chương trình ATVSLĐ bệnh viện. Tại CSSD, nhân viên xử lý dụng cụ y tế bẩn (phơi nhiễm sinh học), vận hành thiết bị nhiệt độ và áp suất cao (nồi hấp), và sử dụng hóa chất tiệt khuẩn độc hại — đặc biệt ethylene oxide (EtO) và glutaraldehyde. Tại đơn vị chất thải, nhân viên tiếp xúc trực tiếp với chất thải lây nhiễm, vật sắc nhọn đã qua sử dụng, và hóa chất xử lý chất thải.

Trong hệ thống y tế, kỹ thuật viên Vật lý Trị liệu (VLTL) và Phục hồi Chức năng (PHCN) là nhóm chuyên môn mà công việc bản chất đòi hỏi tiếp xúc thể chất trực tiếp, lặp đi lặp lại với bệnh nhân — hỗ trợ vận động, kéo giãn, điều chỉnh tư thế, hỗ trợ đi lại. Không giống phòng mổ hay khoa xét nghiệm — nơi hạ tầng kỹ thuật có thể giảm đáng kể tải trọng lên nhân viên — tại khoa VLTL/PHCN, phần lớn can thiệp yêu cầu lực từ tay và cơ thể kỹ thuật viên. Hệ quả là tỷ lệ chấn thương cơ xương khớp nghề nghiệp (musculoskeletal injury — MSI) ở kỹ thuật viên VLTL được nhiều nghiên cứu ghi nhận ở mức cao — tương đương hoặc cao hơn điều dưỡng ICU trong một số khảo sát. Đây là nhóm nguy cơ cần được đưa vào chương trình OH&S một cách chủ động.

Bài 1.7.16 đã nhận diện hồ sơ nguy cơ của khoa Dược bệnh viện với trọng tâm là phơi nhiễm hóa dược. Bài này đi vào hướng dẫn kiểm soát thực hành cho ba nhóm hoạt động chính tại khoa Dược: pha chế hazardous drugs (HD), vận hành khu vực pha chế vô khuẩn (clean room), và kiểm soát nguy cơ ergonomic trong ca làm việc dài. Ngoài ra, bài cung cấp nội dung chương trình giám sát sức khỏe phù hợp với hồ sơ phơi nhiễm đặc thù của nhóm này.

Khoa Dược Bệnh viện không phải là đơn vị tiếp xúc trực tiếp với bệnh nhân — nhưng là nơi tập trung hầu hết các hóa dược có nguy cơ nghề nghiệp cao nhất trong toàn bệnh viện: thuốc độc tế bào, thuốc hướng thần, kháng sinh phổ rộng, hormone, và các thuốc trong danh mục hazardous drugs (HD) của NIOSH. Dược sĩ và kỹ thuật viên dược là nhóm có nguy cơ phơi nhiễm hóa dược nghề nghiệp cao nhất và kéo dài nhất trong hệ thống CSYT.

Bức xạ ion hóa là nguy cơ nghề nghiệp đặc trưng và được kiểm soát chặt chẽ nhất tại khoa Chẩn đoán Hình ảnh. Tại Việt Nam, khung pháp lý về an toàn bức xạ trong y tế được quy định tại NGHỊ ĐỊNH 332/2025/NĐ-CP và TT 59/2025/TT-BKHCN — tạo ra các yêu cầu cụ thể về giám sát liều cá nhân, thiết kế phòng và đào tạo nhân viên.

Khoa Xét nghiệm (clinical laboratory) là đơn vị đặc biệt từ góc độ OH&S: không trực tiếp chăm sóc bệnh nhân nhưng xử lý hàng trăm đến hàng nghìn mẫu bệnh phẩm mỗi ngày — mỗi mẫu là một nguồn phơi nhiễm sinh học tiềm năng. Đồng thời, kỹ thuật viên xét nghiệm làm việc thường xuyên với hóa chất thuốc thử nồng độ cao, dung môi hữu cơ và axit/kiềm mạnh — trong không gian thường không rộng và đôi khi thông khí chưa đủ.

Nếu phân loại các đơn vị lâm sàng theo mức độ nguy cơ nghề nghiệp đơn lẻ, khoa Nội Tổng hợp thường không nằm trong top đầu — không có khí mê như phòng mổ, không có thuốc độc tế bào như khoa Ung bướu, không có bạo lực thường xuyên như khoa Tâm thần. Tuy nhiên, khoa Nội có hai đặc điểm làm cho nó quan trọng trong chương trình OH&S tổng thể của bệnh viện: số lượng nhân viên lớn nhất và sự hiện diện đồng đều của nhiều nhóm nguy cơ ở mức trung bình — tổng gánh nặng sức khỏe nghề nghiệp trên toàn đơn vị là đáng kể.

Trong các đơn vị lâm sàng, khoa Tâm thần có một đặc thù không nơi nào khác có: bản thân bệnh lý của bệnh nhân — rối loạn tâm thần cấp tính, trạng thái kích động, mất kiểm soát hành vi — có thể trực tiếp tạo ra nguy cơ thể chất cho nhân viên. Đây không phải lỗi của bệnh nhân, cũng không phải kết quả của hệ thống bảo vệ kém — mà là hệ quả tất yếu của đặc thù lâm sàng đòi hỏi được nhận diện và quản lý một cách hệ thống.

Tại khoa Ung bướu, nhân viên y tế làm việc hàng ngày với các thuốc được thiết kế để tiêu diệt tế bào — và tác dụng này không phân biệt tế bào khối u với tế bào lành của người chuẩn bị, vận chuyển hay tiêm truyền thuốc. Đây là một nghịch lý nội tại của công việc chăm sóc ung thư: thuốc cứu bệnh nhân nhưng có thể gây hại cho nhân viên nếu không được kiểm soát đúng. NIOSH Alert 2004-165 (cập nhật trong NIOSH List of Antineoplastic and Other Hazardous Drugs) xác nhận phơi nhiễm nghề nghiệp với thuốc độc tế bào (cytotoxic/antineoplastic drugs) là nguy cơ có bằng chứng khoa học rõ ràng — liên quan đến ung thư nghề nghiệp, độc tính sinh sản (reproductive toxicity), và một số tác hại cơ quan đích khác. Điểm đặc biệt của nguy cơ này là tính mãn tính và không triệu chứng — phơi nhiễm ở mức thấp kéo dài nhiều năm trước khi biểu hiện lâm sàng.